Schuldhulpverlening, budgetbeheer, bewind of schuldsanering: wat is het verschil?

Zoek je hulp bij geld of schulden, dan kom je veel namen tegen: schuldhulpverlening, schuldsanering, budgetbeheer, budgetcoaching en beschermingsbewind. Ze lijken op elkaar, maar het zijn verschillende dingen. Kort gezegd: schuldhulpverlening en schuldsanering gaan over je schulden. Budgetbeheer en budgetcoaching gaan over het betalen en bijhouden van je rekeningen. Bij beschermingsbewind beslist de kantonrechter dat een bewindvoerder je geld beheert. Hieronder staan de vijf vormen naast elkaar.

Welke vormen van hulp zijn er?

In de tabel zie je per vorm wie het doet, wat het kost, of er een rechter bij komt, hoe lang het duurt, wat er met je schuldeisers gebeurt en wanneer het past.

Wat is het verschil tussen schuldhulpverlening en schuldsanering?

Schuldhulpverlening is het hele traject bij je gemeente. Schuldsanering is één mogelijke uitkomst daarvan: een regeling voor al je schulden.

Volgens de wet is schuldhulpverlening hulp bij het vinden van een manier om je schulden af te lossen, plus de nazorg daarna (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, art. 1). Soms zijn informatie en advies genoeg, soms kunnen je schulden met een betalingsregeling toch helemaal betaald worden, en soms is een schuldregeling nodig. Lees hoe schuldhulpverlening van de gemeente werkt.

Is een schuldregeling nodig, dan noemen mensen dat ook wel schuldsanering. Er zijn twee vormen:

• De minnelijke schuldregeling (Msnp) loopt via de gemeente, zonder rechter. Je schuldeisers krijgen een voorstel en beslissen zelf of ze meedoen. Soms betaalt de gemeentelijke kredietbank je schuldeisers in één keer uit met een saneringskrediet. Dat is een lening die je in maximaal anderhalf jaar aflost.
• De wettelijke schuldsanering (Wsnp) loopt via de rechtbank. Die komt in beeld als een minnelijke regeling niet lukt of niet haalbaar is, bijvoorbeeld omdat een schuldeiser niet meewerkt. Je hebt dan een verklaring nodig dat een minnelijke regeling niet haalbaar is, bijvoorbeeld van de gemeente (Faillissementswet art. 285). De rechter kijkt onder meer of je de afgelopen drie jaar te goeder trouw was (art. 288) en benoemt een Wsnp-bewindvoerder.

Beide regelingen duren in de regel anderhalf jaar. In de Wsnp kan de rechter dat op maximaal drieënhalf jaar stellen, en de rechter-commissaris kan verlengen tot maximaal vijf jaar (Faillissementswet art. 349a). Let op: de woorden worden niet overal hetzelfde gebruikt. De Rijksoverheid noemt een minnelijke regeling met een saneringskrediet ook schuldsanering. Meer over beide regelingen lees je in Msnp of Wsnp: welke schuldregeling past bij jou?

Wat zijn de nadelen van schuldsanering?

Een schuldregeling kan een einde maken aan je schulden, maar het is een zware periode. Dit zijn de belangrijkste nadelen:

• Lang rondkomen van weinig geld. In de regel anderhalf jaar houd je alleen het vrij te laten bedrag. Wat je meer verdient, gaat naar je schuldeisers.
• Strenge plichten. In de Wsnp moet je zoveel mogelijk inkomen proberen te krijgen, bijvoorbeeld door meer te werken of te solliciteren. Je geeft veranderingen zelf door en je mag geen nieuwe schulden maken. Ook bij de gemeente moet je informatie geven en meewerken (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, art. 6 en 7).
• Minder vrijheid. In de Wsnp heb je toestemming van de bewindvoerder nodig om bijvoorbeeld een lening af te sluiten of borg te staan (Faillissementswet art. 297).
• Niet alle schulden vallen eronder. Een studieschuld en boetes blijven bijvoorbeeld bestaan, net als schulden die je tijdens de Wsnp maakt.
• Stoppen heeft gevolgen. Houd je je niet aan de regels, dan kan de rechter de Wsnp beëindigen. Je schulden blijven dan bestaan en je kunt failliet gaan (Faillissementswet art. 350).
• Het is openbaar. Een Wsnp wordt ingeschreven in een openbaar register (Faillissementswet art. 294). Iedereen kan dat opzoeken in het Centraal Insolventieregister.
• Je bent afhankelijk van je schuldeisers. Bij een minnelijke regeling hoeven schuldeisers niet akkoord te gaan. Weigert een schuldeiser zonder goede reden, dan kun je de rechter vragen hem te verplichten om mee te doen. Dat heet een dwangakkoord (Faillissementswet art. 287a).

Daar staat tegenover dat je na een goed afgeronde regeling de rest van de schulden die eronder vallen, niet meer hoeft te betalen. Bij een minnelijke regeling spreek je dat vooraf met je schuldeisers af. In de Wsnp kunnen schuldeisers die schulden daarna niet meer afdwingen (Faillissementswet art. 358).

Hoeveel geld krijg je per week in de schuldsanering?

Er is geen vast bedrag per week. In de Wsnp houd je van je inkomen het vrij te laten bedrag. Dat is gelijk aan je beslagvrije voet (Faillissementswet art. 295 lid 2). Je Wsnp-bewindvoerder berekent het. De rechter-commissaris controleert die berekening en kan het bedrag verhogen (art. 295 lid 3).

Van dit geld betaal je je vaste rekeningen en boodschappen. Wat je meer verdient, gaat naar je schuldeisers. Ook in een minnelijke regeling via de gemeente werk je met een vrij te laten bedrag. Hoe hoog jouw bedrag is, hangt af van je inkomen en je situatie. Lees hoe de beslagvrije voet werkt en hoe je hem controleert.

Is budgetbeheer hetzelfde als schuldhulpverlening?

Nee. Budgetbeheer is geldbeheer: je inkomen komt binnen op een aparte rekening, de beheerrekening. Daarvan betaalt de budgetbeheerder je vaste lasten, zoals huur, energie en verzekeringen. Jij krijgt een afgesproken bedrag voor je dagelijkse uitgaven. Schuldhulpverlening is de hulp van je gemeente bij schulden die je niet meer zelf kunt aflossen.

Budgetbeheer kan wel een onderdeel zijn van schuldhulpverlening. Het wordt ook apart aangeboden, bijvoorbeeld als aanvulling op een schuldregeling of een betalingsregeling.

Je kunt budgetbeheer krijgen via de gemeente of de gemeentelijke kredietbank, of bij een bewindvoerder of budgetbeheerbureau. Budgetbeheerder is geen beschermd beroep. Wie op jouw naam een beheerrekening opent, heeft daarvoor in principe een vergunning van de AFM nodig, of is aangesloten bij een stichting die zo'n vergunning heeft. Gemeenten en beschermingsbewindvoerders hebben die vergunning bij hun wettelijke taken niet nodig. Waar je verder op let, lees je bij zo herken je een betrouwbare aanbieder.

Schuldmeesters is een particuliere organisatie, geen onderdeel van de gemeente. Lees hoe budgetbeheer bij Schuldmeesters werkt, en bekijk de tarieven voor budgetbeheer. Het verschil tussen de gemeente en een particuliere aanbieder lees je in budgetbeheer bij de gemeente of bij een particuliere aanbieder.

Schuldhulpverlening of bewindvoering: wat is het verschil?

Schuldhulpverlening is hulp van je gemeente bij schulden. Beschermingsbewind is een maatregel van de kantonrechter: een bewindvoerder neemt het beheer van je geld en je administratie over.

De kantonrechter kan beschermingsbewind instellen als je je geldzaken niet goed zelf kunt regelen door je lichamelijke of geestelijke toestand, of tijdelijk door verkwisting (onverantwoord veel geld uitgeven) of problematische schulden (Burgerlijk Wetboek Boek 1, art. 431). Je kunt het zelf aanvragen. Ook bijvoorbeeld je partner of een familielid kan dat doen, en bij verkwisting of problematische schulden ook de gemeente (art. 432). De rechter benoemt de bewindvoerder (art. 435) en houdt toezicht op zijn werk. Wil je eerder stoppen, dan kan dat alleen via de kantonrechter (art. 449).

Bij bewind wegens verkwisting of problematische schulden stelt de rechter het bewind in voor een bepaalde tijd. De bewindvoerder beheert al je inkomsten, uitgaven, post en administratie.

Schuldbemiddeling is volgens de wet verboden. Daarmee bedoelt de wet: als bedrijf of beroep werken aan een regeling voor schulden die helemaal of voor een deel uit een lening of ander krediet komen (Wet op het consumentenkrediet, art. 47). Het verbod geldt niet voor gratis hulp, en niet voor onder meer gemeenten, gemeentelijke kredietbanken en beschermingsbewindvoerders die door de kantonrechter zijn benoemd (art. 48). Een beschermingsbewindvoerder mag dus aan een schuldregeling werken voor iemand die bij hem onder bewind staat. Voor budgetbeheer geldt die uitzondering niet.

Voor professionele bewindvoerders gelden landelijke maximumtarieven (Regeling beloning curatoren, bewindvoerders en mentoren, art. 3). In 2026 is de jaarbeloning maximaal € 1.630, en bij een bewind met problematische schulden maximaal € 2.107. Dat is inclusief onkostenvergoeding en exclusief btw. Voor het begin van het bewind komt daar eenmalig maximaal € 767 bij, of € 574 als de bewindvoerder vóór het bewind al budgetbeheer voor je deed. Vraag je bewind zelf aan, of doet een familielid dat, dan is het griffierecht € 93. Kun je de kosten niet zelf betalen, dan kun je soms een vergoeding krijgen uit de bijzondere bijstand. Of dat kan, beslist je gemeente. Meer daarover lees je in bijzondere bijstand voor budgetbeheer of bewind.

Kun je schuldhulpverlening combineren met budgetbeheer of bewind?

Ja. Deze vormen sluiten elkaar niet uit.

• Schuldhulpverlening en budgetbeheer. Budgetbeheer kan onderdeel zijn van een traject bij de gemeente. Soms is het zelfs een voorwaarde om hulp bij schulden te krijgen.
• Schuldhulpverlening en bewind. Ook beschermingsbewind kan nodig zijn tijdens een traject bij de gemeente, bijvoorbeeld om eerst je inkomsten en uitgaven in balans te krijgen.
• Van budgetbeheer naar bewind. Lukt het met budgetbeheer niet, en is langere of intensievere hulp nodig, dan kan beschermingsbewind een volgende stap zijn. Lees wanneer budgetbeheer en wanneer beschermingsbewind past.
• Budgetbeheer en budgetcoaching. Budgetbeheer kan samengaan met budgetcoaching, zodat je zelf weer leert rondkomen.

Welke vorm van hulp past bij jou?

Een korte beslishulp. Je situatie kan in meer dan één regel passen.

• Je betaalt je rekeningen nog zelf, maar je verliest het overzicht? Dan past budgetcoaching of hulp van een vrijwilliger, zoals SchuldHulpMaatje. Je houdt alles in eigen hand.
• Je wilt dat je vaste lasten op tijd betaald worden, en je wilt zelf verantwoordelijk blijven? Dan past budgetbeheer, bij je gemeente of bij een particuliere aanbieder.
• Je kunt je schulden niet meer aflossen, of je verwacht dat dat binnenkort niet meer lukt? Meld je dan bij de schuldhulpverlening van je gemeente. Dat is gratis. De gemeente kijkt met je of een schuldregeling nodig is. Zo meld je je aan bij de gemeente.
• Dreigt een huisuitzetting, afsluiting van energie of water, of opzegging van je zorgverzekering? Zeg dat bij je aanmelding, want dan geldt een kortere termijn. Lees wat je kunt doen als het acuut is.
• Lukt het door je gezondheid, verkwisting of problematische schulden niet meer om je geldzaken te regelen, en is lichtere hulp niet genoeg? Dan kan beschermingsbewind passen. Dat vraag je aan bij de kantonrechter. Lees hoe beschermingsbewind via Pèra Bewind werkt.

Veelgestelde vragen